Zagęszcza się ratingowa atmosfera wokół Polski. Po kilku latach względnego spokoju mamy stanowcze decyzje czołowych agencji ratingowych zaniepokojonych dramatycznie rosnącym długiem publicznym, brakiem konsolidacji finansów oraz klinczem politycznym wokół nowych podatków. Na razie obniżki ratningów i perspektyw są żółtą kartką i inwestorzy mało się nimi przejmują, ale kolejne decyzje będą już czerwoną kartką: uderzą w złotego i obligacje.
Lawinę problemów ratingowych poruszył w połowie września Moody’s obniżając długoterminowy rating Polski w walucie obcej z A2 do A3 z powodu trwałego pogorszenia perspektyw fiskalnych. Agencja obawia się, że wysoki deficyt będzie windować dług publiczny oraz koszty jego obsługi, już obecnie należące do najwyższych w Europie. O tym, że najpierw grozi się palcem, a potem dopiero podejmuje takie decyzje świadczy fakt, że agencja dokładnie rok wcześniej obniżyła perspektywę ratingu ze stabilnej do negatywnej, a gdy zobaczyła, że nic się nie poprawia, obcięła sam rating. Na osłodę Moody’s dała perspektywę stabilną, pytanie czy przy kolejnym przeglądzie ją utrzyma…
Decyzja agencji odbiła się słabym echem na rynkach finansowych, ponieważ w praktyce obniżka oznaczała zrównanie ratingu Moody’s z ocenami dwóch pozostałych tuzów: S&P i Fitcha. Można powiedzieć, że dorównała do szeregu, więc inwestorzy łatwo to przełknęli. Nawet to, że była to pierwsza taka obniżka od dwóch dekad… Jednak szybko okazało się, że to preludium do kolejnej zmiany, i to bardziej bolesnej, bo kilka tygodni później agencja S&P obniżyła długoterminowy rating w walucie krajowej do A- z A, choć utrzymała w walucie obcej na A-. Sęk w tym, że perspektywy obydwu ocen są obecnie niestety negatywne. Analitycy S&P nie odkryli wcale Ameryki, bo tylko doszli do podobnych konkluzji co koledzy z Moody’s jeśli chodzi o narastające problemy z długiem publicznym. Wskazują, że rząd w latach 2029-2030 może być zmuszony do gwałtownej konsolidacji fiskalnej, co jest scenariuszem przed którym przestrzegamy również w raporcie „Zagrożenia nadmiernego długu publicznego. Edycja 2026” przygotowanym w czerwcu przez Instytut Odpowiedzialnych Finansów w partnerstwie i ze wsparciem pomysłodawcy Fundacji Przyjazny Kraj oraz Instytutu Finansów Publicznych. Naprawa finansów publicznych pod presją rynków finansowych często kończy się recesją oraz załamaniem wieloletniego trendu wzrostu gospodarczego. Jednak z uwagi na zbliżające się wybory parlamentarne w 2027 roku scenariusz podjęcia przez rząd niepopularnych decyzji w sprawach socjalnych czy podwyżki podatków wydaje się niemożliwy, tym bardziej, że weto prezydenckie jest prawie pewne jak w banku. Dlatego sytuacja finansów publicznych jest tak krytyczna i obniżka ratingu razem z jego perspektywą potwierdza skalę zagrożenia.
Ktoś może powiedzieć, a co nam tam jakieś agencje i ich ratingi? Otóż inwestorzy, szczególnie zagraniczni, bardzo mocno śledzą decyzje agencji i często uzależniają od nich swoje decyzje inwestycyjne, szczególnie na rynku obligacji. A warto przypomnieć, że Polska z powodu gigantycznego deficytu rzędu 7 proc. musi rok w rok pożyczać blisko 300 mld zł świeżej gotówki, nie mówiąc już o rolowaniu starego, często zaciąganego tanio długu. To poważny problem, bowiem już obecnie mamy jeden z najdroższych długów w Europie – rentowności obligacji dziesięcioletnich oscylują wokół 6,5 proc. Nic dziwnego, że w przyszłym roku na obsługę długu planujemy wydać aż 107 mld zł, co przy dochodach niespełna 700 mld powinno przyprawić o ból głowy.
Jednak najgorsze dopiero może być przed nami, bo jak napisali autorzy raportu „Zagrożenia nadmiernego długu publicznego. Edycja 2026”: „Zejście Moody’s do A3 lub Fitch do BBB+ oznaczałoby, że Polska wypadnie z indeksów obligacji inwestycyjnych kategorii A – a to automatycznie zmusiłoby część funduszy do sprzedaży polskich papierów z powodów regulacyjnych. Efekt popytowy byłby natychmiastowy i bolesny.” Przekładając to na prosty język: inwestorzy zaczęliby sypać polskimi obligacjami jak z rękawa, ceny poszłyby w dół, a rentowności poszybowały w górę do poziomów, które mogłyby okazać się nieakceptowalne dla finansów państwa i mamy gotowy przepis na kryzys zadłużeniowy. Równolegle doszłoby do kryzysu walutowego, bo złoty runąłby w przepaść, gdyż inwestorzy wymienialiby na wyścigi złotówki z obligacji na euro i dolary. W tle oczywiście załamanie koniunktury na giełdzie, które zakończyłoby kilkuletnią hossę. Takie czarny scenariusz niestety stale się przybliża, a ostatnie decyzje agencji ratingowych tylko potwierdzają, że w finansach publicznych idziemy na zderzenie ze ścianą i bez politycznej odwagi, aby ograniczyć wydatki i podnieść podatki już za kilka lat możemy przywitać się z kryzysem największym od początku transformacji na przełomie lat 80. i 90.